Çocuğunuz Arkadaş Edinmekte Zorlanıyorsa Ne Yapabilirsiniz?

Çocuğunuzun okulda ya da parkta diğer çocukları uzaktan izlediğini, oyuna katılmak isteyip bir türlü adım atamadığını fark ettiniz mi? Belki eve geldiğinde arkadaşlarından bahsetmiyor, belki de “Ben de oynamak istiyorum ama beni almıyorlar.” gibi bir cümle kuruyor olabilir. Böyle bir durumda ebeveyn olarak endişelenmeniz çok anlaşılır. Çocuğum arkadaş edinmekte zorlanıyor diye düşündüğünüzde aklınıza hemen “Daha sosyal olması için ne yapabilirim?” sorusu gelebilir. Oysa bazen ihtiyacı daha fazla arkadaş edinmek değil, arkadaşlık kurarken kendini güvende hissetmektir. Yeni bir gruba dahil olmak, oyunu başlatmak, “Ben de oynayabilir miyim?” demek ya da bir anlaşmazlık yaşandığında ne yapacağını bilmek her çocuk için aynı kolaylıkta olmayabilir. Üstelik arkadaşlık konusunda önemli olan yalnızca kaç kişinin çocuğunuzla oynadığı değildir. Çocuğunuzun kendisini nasıl hissettiği, arkadaşlık kurmak isteyip istemediği ve sosyal ortamlarda ne yaşadığı da en az bunun kadar önemli. Peki çocuğum arkadaş edinemiyor diye düşündüğünüzde nereden başlamalısınız? Önce çocuğunuzun yaşadığı güçlüğün nedenini anlamaya, ardından da onu zorlamadan destekleyebileceğiniz küçük adımlara bu yazımızda birlikte bakalım.

Çocuklar Neden Arkadaş Edinmekte Zorlanabilir?
Çocuklarda arkadaş edinme süreci; çocuğun mizacı, iletişim biçimi, sosyal deneyimleri, bulunduğu ortam ve akran ilişkileri gibi pek çok faktörden etkilenebilir. Örneğin çocuğunuz yeni bir ortama girdiğinde çekingen davranıyor olabilir. Oyuna nasıl dahil olacağını bilemeyebilir, “Ben de oynayabilir miyim?” demekte zorlanabilir ya da reddedilmekten çekinebilir. Bazı çocuklar ise sıra bekleme, paylaşma, karşısındakinin sözünü dinleme, oyunun kurallarına uyum sağlama veya yaşadığı hayal kırıklığını yönetme gibi sosyal beceriler konusunda daha fazla desteğe ihtiyaç duyabilir. Araştırmalar da çocuklarda sosyal beceriler ile akran ilişkileri arasında bağlantılar olduğunu gösteriyor. Türkiye’de okul öncesi dönemde yapılan bir çalışmada sosyal becerileri daha yüksek olan çocukların akranlarıyla iletişim kurma, birlikte oyun oynama, yardım etme ve bekleme gibi davranışları daha fazla gösterdiği; sosyal becerileri daha düşük olan çocuklarda ise reddedilme, yalnız kalma ve iletişim kurmada zorlanma gibi durumların gözlendiği bildiriliyor. Ancak burada önemli bir ayrım var: Çocuğunuzun arkadaş edinmekte zorlanması, tek başına “sosyal becerileri yetersiz” anlamına gelmez. Bazen sorun çocuğunuzdan çok içinde bulunduğu sosyal ortamla ilgilidir. Örneğin yeni bir okula başlamış olabilir, sınıftaki arkadaş grupları daha önceden oluşmuş olabilir veya akranları tarafından dışlanıyor olabilir.

Çocuğunuz “Hiç Arkadaşım Yok” Dediğinde Ne Yapmalısınız?
Bu cümleyi duyduğunuzda hemen çözüm üretmeye çalışmak yerine önce onu dinlemeyi deneyin. “Bunu yaşamak seni üzmüş gibi görünüyor.” “Bugün ne oldu, anlatmak ister misin?” “İstersen birlikte düşünebiliriz.” demek güvenli bir sohbetin kapısını açabilir. Çünkü bazen çocuğunuzun ihtiyacı hemen bir arkadaş bulmak değil, önce anlaşıldığını hissetmek olabilir.

Çocuğunuzun Arkadaş Edinmesini Nasıl Destekleyebilirsiniz?
1. Büyük gruplar yerine küçük fırsatlar yaratın
Kalabalık bir grubun içine girmek bazı çocuklar için oldukça zor olabilir. Bunun yerine çocuğunuzun ortak ilgi duyduğu bir akranıyla daha küçük bir ortamda zaman geçirmesini sağlayabilirsiniz. Birlikte oyun oynamak, resim yapmak, bisiklete binmek veya sevdiği bir etkinliğe katılmak doğal bir başlangıç olabilir. Çocuğunuzun arkadaş edinmesine nasıl yardımcı olabilirim? diye düşünürken amacınız onun bir anda sosyal kelebek olmasını sağlamak değil; kendisini rahat hissedeceği sosyal deneyimler yaratmak olsun.

2. Evde sosyal durumları oyunla canlandırın
“Bir arkadaşının yanına gitmek istesen ne söyleyebilirsin?” “Arkadaşın oyuncağını paylaşmak istemezse ne yapabilirsin?” Bu tür soruları doğrudan sormak yerine oyuncaklarla küçük canlandırmalar yapabilirsiniz. Böylece arkadaş edinmekte zorlanan çocuğa nasıl yardımcı olunur sorusunun cevaplarından biri olan sosyal durumları önceden prova etme fırsatını günlük hayatınıza taşıyabilirsiniz.

3. Çocuğunuzun yerine arkadaşlık kurmaya çalışmayın

Bazen ebeveyn olarak dayanamayabilirsiniz. “Onunla oynayabilirsin” “Bak, sana arkadaş buldum.” İyi niyetle söylenen bu cümleler çocuğunuz üzerindeki sosyal baskıyı artırabilir. Özellikle zaten çekinen bir çocuk için “Neden arkadaş edinemiyorsun?” sorusu, çözümden çok yetersizlik hissi yaratabilir. Siz fırsat yaratabilirsiniz ama ilişkiyi onun yerine kuramazsınız. Çocuğunuzun yanında olmak ile onun yerine sosyal ilişkileri yönetmek arasında küçük ama önemli bir fark var.

4. Çocuğunuzun ilgi alanlarını kullanın
Arkadaşlık kurmak için her zaman “konuşkan” olmak gerekmez. Çocuğunuz futbola, resme, hayvanlara, legolara, dansa ya da belirli bir oyuna çok ilgiliyse ortak ilgi alanlarına sahip çocuklarla bir araya gelebileceği ortamlar yaratabilirsiniz. Çünkü bazen arkadaşlık “Merhaba, arkadaş olabilir miyiz?” diye başlamaz. İki çocuğun aynı oyuncağın başına oturması, aynı oyuna ilgi duyması veya birlikte bir şey üretmesiyle kendiliğinden başlayabilir.

Çocuğunuz Okulda Arkadaş Edinemiyorsa Ne Yapabilirsiniz?
Eğer çocuğum okulda arkadaş edinemiyor diyorsanız, yalnızca çocuğunuzla değil, öğretmeniyle de konuşmanız faydalı olabilir. “Kimse onunla oynamıyor mu?” gibi tek bir sorunun yerine öğretmenden çocuğunuzu farklı durumlarda gözlemlemesini isteyebilirsiniz. Teneffüslerde ne yapıyor? Grup oyunlarına katılmaya çalışıyor mu? Diğer çocuklar onu oyuna dahil ediyor mu? Bir çocukla yakınlık kurmuş ama bunu fark etmiyor olabilir mi? Bu sorular, çocuğun sosyal becerileri hakkında daha gerçekçi bir fikir edinmenize yardımcı olabilir. Ayrıca çocuğunuzun dışlandığını veya akran zorbalığı yaşadığını düşünüyorsanız konuyu görmezden gelmemek önemli. Gerektiğinde okulun rehberlik servisinden destek alabilirsiniz.

Ne Zaman Destek Almak Gerekebilir?
Peki çocuğum arkadaş edinemiyor ne yapmalıyım? sorusu ne zaman profesyonel destek gerektirebilir? Çocuğunuz uzun süredir arkadaşlık kurmakta zorlanıyor, sosyal ortamlardan belirgin şekilde kaçınıyor, yoğun kaygı yaşıyor, okulda sürekli yalnız kalıyor, akranları tarafından dışlandığını söylüyor veya bu durum özgüvenini ve günlük yaşamını etkiliyorsa bir uzmandan destek almak iyi bir seçenek olabilir. Burada amaç çocuğunuzun ihtiyaç duyduğu becerileri ve duygusal desteği daha doğru şekilde sunabilmek. Unutmayın, çocuklarda sosyal gelişim bir yarış değildir. Çocuğunuzun sınıftaki en sosyal çocuk olması gerekmiyor. Belki bugün yalnızca bir çocuğun yanına oturabildi. Belki oyuna katılmak için ilk kez “Ben de oynayabilir miyim?” dedi. Belki de eve gelip yaşadığı bir kırgınlığı sizinle paylaştı. Bunların her biri küçük ama değerli adımlar.

Arkadaşlık kurmayı öğrenmek zaman alabilir. Ebeveyn olarak yapabileceğiniz en kıymetli şey, çocuğunuz adına bütün kapıları açmak değil; gerektiğinde yanında durmak, onu dinlemek ve kendi kapısını açabileceğine inanması için ona alan bırakmak…

Yazar: Uzm. Çocuk Gelişimci Deniz Kaplan

Kaynakça
Child Mind Institute – How to Help Your Child Make Friends
Child Mind Institute – How to Help Kids Who Are Lonely
Dinçer, C. ve ark. (2019). Okul Öncesi Dönem Çocuklarının Kişiler Arası Problem Çözme ve Sosyal Becerileri ile Akran İlişkilerinin Değerlendirilmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi.
Topçu, Z. ve ark. (2011). 6 Yaş Grubu Çocukların Sosyal Becerilerinin Oyun Arkadaşı Tercihleri Üzerindeki Etkisi. Education Sciences.