Çocuğunuz Neden Bazı Şeylere Dokunmak İstemiyor?

Çocuğunuz kumun üzerine basmak istemiyor, oyun hamuruna dokunduğunda hemen ellerini yıkamak istiyor ya da kıyafetinin etiketinden bile rahatsız oluyor olabilir. Belki de siz de zaman zaman “Çocuğum neden bazı şeylere dokunmak istemiyor?” diye düşünüyorsunuz. Öncelikle şunu bilmek önemli: Her çocuğun dokunma duyusunu algılama biçimi aynı değildir. Bazı çocuklar belirli dokuları, kumaşları veya fiziksel teması diğerlerinden çok daha yoğun hissedebilir. Bu durum bazen dokunsal hassasiyet, daha geniş anlamıyla da duyusal hassasiyet ile ilişkili olabilir. Peki bu ne demek? Ve daha da önemlisi, çocuğunuz böyle bir deneyim yaşarken siz ona nasıl yaklaşabilirsiniz?

Dokunsal hassasiyet nedir?
Dokunma duyumuz yalnızca elimizle bir nesneye dokunduğumuzda devreye girmez. Cildimiz aracılığıyla sıcaklık, basınç, hareket, ağrı ve farklı yüzeylerin özellikleri hakkında sürekli bilgi toplarız. Beynimiz de bu bilgileri anlamlandırarak nasıl tepki vereceğimize karar verir. Bazı çocuklarda bu sistemden gelen bilgiler daha yoğun veya rahatsız edici hissedilebilir. İşte çocuklarda dokunsal hassasiyet dediğimiz durum böyle bir deneyimle ilişkili olabilir. Örneğin sizin için sıradan olan bir kıyafetin etiketi, çocuğunuz için gün boyunca dikkat dağıtan ve rahatsız edici bir his yaratabilir. Kum, çimen veya ıslak boya da aynı şekilde “eğlenceli bir oyun” yerine kaçınmak isteyeceği bir deneyim haline gelebilir. Bu nedenle dokunma hassasiyeti yaşayan bir çocuğun davranışını yalnızca “istemiyor” diye değerlendirmek yerine, “Acaba bunu neden bu kadar rahatsız edici buluyor?” diye düşünmek daha anlamlı olabilir.

Çocuğunuzun dokunsal hassasiyeti olduğunu nasıl anlayabilirsiniz?
Dokunsal hassasiyet belirtileri günlük yaşamın içinde oldukça küçük görünen ayrıntılarla kendini gösterebilir. Örneğin çocuğunuz her sabah aynı kıyafeti giymek isteyebilir. Çorabının dikişi nedeniyle huzursuz olabilir. Yemek yerken bazı yiyeceklerin dokusundan kaçınabilir. Banyoda suyun cildine temasından rahatsız olabilir. Ya da siz ona sevgiyle sarılmak istediğinizde geri çekilebilir. Bu sonuncusu özellikle ebeveynler için zorlayıcı olabilir. “Benden sarılmak istemiyor, acaba sevgimi hissetmiyor mu?” diye düşünmeniz çok anlaşılır. Fakat dokunma hassasiyeti olan bir çocuk için beklenmedik veya hafif bir dokunuş bile olduğundan daha yoğun hissedilebilir.

Çocuğunuz kum, oyun hamuru veya parmak boyasına dokunmak istemiyorsa…
“Haydi, bir kere dokun. Bak herkes oynuyor.” Tanıdık geliyor mu? Aslında iyi niyetle söylediğimiz bu cümleler, çocuğumuzun zorlandığı bir deneyimi daha da güçleştirebilir. Çünkü amaç çocuğunuzu zorla bir duyusal deneyime maruz bırakmak değil, onun kendini güvende hissederek deneyimle kurduğu ilişkiyi yavaş yavaş desteklemektir.

Çocuğum kumla oynamak istemiyor ne yapmalıyım?
Önce doğrudan kuma dokunmasını istemek yerine bir araç kullanabilirsiniz. Kürekle kuma şekiller yapmak, küçük kaplara kum doldurmak veya oyuncak arabaları kumun üzerinde hareket ettirmek gibi… Aynı şeyi oyun hamurunda da deneyebilirsiniz. Önce sizin şekil yapmanız, çocuğunuzun yalnızca izlemesi ve isterse bir kalıpla hamura bastırması yeterli olabilir. Çünkü çocuğunuzla açık havada yapılabilecek aktiviteler ya da duyusal oyunlar “mutlaka ellerini kirletmeli” şeklinde düşünülmemeli. Seçim hakkı vermek burada çok kıymetli. Yapılan çalışmalarda da duyusal deneyimlerin çocuğun toleransına göre, kademeli ve seçim hakkı korunarak sunulması; zorlamadan kaçınılması öneriliyor.

Peki çocuğunuzun dokunma hassasiyetini nasıl destekleyebilirsiniz?
Burada küçük değişiklikler büyük fark yaratabilir. Öncelikle çocuğunuzun rahatsız olduğu durumları gözlemleyin. “Hangi dokuda?”, “Ne zaman?”, “Ne kadar süre sonra?” gibi soruların cevaplarını düşünün. Ardından çocuğun dokunma hassasiyeti nasıl desteklenir? sorusuna günlük yaşam üzerinden yaklaşabilirsiniz.
Örneğin:
Kıyafet etiketlerini çıkarabilirsiniz.
Çocuğunuzun sevdiği kumaşları tercih edebilirsiniz.
Ona dokunmadan önce haber verebilirsiniz.
Beklenmedik hafif dokunuşlar yerine, çocuğunuzun daha rahat kabul ettiği temas biçimlerini kullanabilirsiniz.
Yeni dokuları küçük adımlarla tanıtabilirsiniz.
“Dokunabilirsin” yerine “İstersen önce bununla deneyebilirsin” diyebilirsiniz.
Özellikle fiziksel temas konusunda çocuğunuzun sınırlarına saygı göstermek önemli. Bir sarılmayı reddetmesi, sevgiyi reddettiği anlamına gelmez. Belki bugün sarılmak istemiyor. Yarın kendi isteğiyle gelip size sarılabilir. Bu alanı biraz ona bırakmak, ilişkinizi zayıflatmaz; tam tersine güven duygusunu destekleyebilir.

Çocuğunuzun her dokunsal kaçınması hassasiyet midir?
Hayır. Bazen çocuklar sadece belirli bir dokuyu sevmez. Bazı çocuklar da gelişimlerinin belirli dönemlerinde kıyafet, yemek veya kişisel bakım konusunda daha seçici olabilir. Bu nedenle çocuğunuzun bazı şeylere dokunmak istememesi normal mi? sorusunun cevabı, davranışın bağlamına göre değişir. Ancak dokunsal kaçınma; giyinme, yemek yeme, banyo, saç bakımı, oyun, okul veya sosyal ilişkiler gibi günlük yaşam alanlarını belirgin biçimde etkiliyorsa konuyu bir uzmanla değerlendirmek faydalı olabilir. Özellikle dokunsal hassasiyet belirtileri yoğun ve sürekli hale geliyorsa, çocuğunuzun duyusal ihtiyaçlarının bütüncül biçimde değerlendirilmesi önemlidir. Böyle bir durumla karşılaştığınızda bir ergoterapi uzmanından destek alabilirsiniz.

Çocuğunuzun dünyasında dokunmaya biraz daha alan açın
Çocuklarla doğada yapılabilecek aktiviteler, oyun hamuru, su oyunları, farklı materyallerle sanat çalışmaları veya çocuklar için açık hava oyunları duyusal keşif için güzel fırsatlar sunabilir. Ancak burada amaç mümkün olduğunca çok uyaran sunmak değil; çocuğunuzun merakını takip etmektir. Yapılan araştırmalar da oyunun çocukların dikkat, çalışma belleği ve öz düzenleme gibi becerilerini geliştirmeleri için önemli bir alan olduğunu vurguluyor. Yani bazen bir avuç kuma dokunmak kadar, kuma uzaktan bakmak da oyunun bir parçası olabilir. Çocuğunuzun hızına eşlik edin. Çünkü gelişim, her zaman “Haydi, biraz daha yap.” demekle değil; bazen “Hazır olduğunda buradayım.” diyebilmekle de desteklenir. Çocuğum dokunmak istemiyor ne yapmalıyım? diye düşünüyorsanız, ilk adım onu zorlamak değil, gözlemlemektir. Hangi dokular onu rahatsız ediyor? Hangi durumlarda daha rahat? Hangi temas biçimlerini kabul ediyor? Günlük yaşamında ne kadar etkileniyor? Bu soruların cevapları, çocuğunuzun duyusal dünyasını anlamanıza yardımcı olabilir. Unutmayın; çocuğunuzun bir kumaşa, kuma veya oyun hamuruna dokunmak istememesi onun “zor” olduğu anlamına gelmez. Belki de bedeni ona “Bu biraz fazla” diyordur. Sizin göreviniz ise her zaman onu değiştirmek değil. Bazen onu anlamak, ona seçim hakkı vermek ve ihtiyaç duyduğunda yanında olduğunuzu hissettirmek en güzel başlangıçtır.

Sık Sorulan Sorular
Çocuklarda dokunsal hassasiyet neden olur?
Çocuklarda dokunsal hassasiyet farklı duyusal işlemleme özellikleriyle ilişkili olabilir. Her çocuğun duyusal deneyimi farklı olduğu için tek bir neden üzerinden değerlendirilmemelidir.
Çocuğum oyun hamuruna dokunmak istemiyor, ne yapmalıyım?
Öncelikle zorlamayın. Bir araç kullanarak oyuna katılmasını sağlayabilir, önce sizi izlemesine izin verebilir ve zaman içinde kendi isteğiyle yaklaşmasını destekleyebilirsiniz.
Çocuğum kıyafetlerin etiketinden çok rahatsız oluyor, bu dokunsal hassasiyet olabilir mi?
Kıyafet etiketleri, dikişler veya belirli kumaşlardan yoğun biçimde rahatsız olmak dokunma hassasiyeti ile ilişkili olabilir. Ancak tek başına bu davranış bir tanı anlamına gelmez.
Çocuğum sarılmak istemiyor, ne yapmalıyım?
Sarılmaya zorlamak yerine farklı sevgi biçimleri deneyebilirsiniz. El sallamak, yan yana oturmak, birlikte oyun oynamak veya çocuğunuzun başlattığı fiziksel teması kabul etmek iyi bir başlangıç olabilir.
Dokunsal hassasiyet için ne zaman uzman desteği alınmalı?
Hassasiyet günlük yaşamı, oyunu, beslenmeyi, giyinmeyi, kişisel bakımı veya sosyal katılımı belirgin biçimde etkiliyorsa bir ergoterapistle görüşülebilr.
Her Çocuğun Keşfetme Hızı Farklıdır
Çocuğunuzun bazı şeylere dokunmak istememesi, dünyayı keşfetmek istemediği anlamına gelmez. Belki sadece bazı deneyimlere alışmak için biraz daha zamana, biraz daha güvene ve biraz daha oyuna ihtiyacı vardır. Peki, çocuğunuz farklı dokuları ve duyusal deneyimleri zorlanmadan keşfedebileceği bir ortamda olsa nasıl olurdu? Duyusal gelişim oyun gruplarında çocuklar; farklı dokuları, materyalleri, hareketleri ve oyun deneyimlerini kendi hızlarında keşfetme fırsatı bulabilir. Burada önemli olan “hemen dokunması” değil, merak etmesi, gözlemlemesi ve hazır olduğunda denemesidir. Çocuğunuzun duyusal dünyasını oyun yoluyla keşfetmesini desteklemek için Hipokid’de yer alan Duyusal Gelişim Oyun Grubu'nu inceleyebilirsiniz. Oyun grubu hakkında detaylı bilgi ve kayıt için tıklayın!

Yazar: Uzm. Çocuk Gelişimci Deniz Kaplan

Kaynakça
American Occupational Therapy Association (AOTA). (2023). Sensory Integration Approaches for Children and Youth Within Occupational Therapy Practice.
Center on the Developing Child at Harvard University. (2022). Brain-Building Through Play: Activities for Infants, Toddlers, and Children.
Harvard University, Center on the Developing Child. A Guide to Executive Function.
Somerset NHS Foundation Trust. Touch Processing Difficulties (Tactile Defensiveness).
Healthier Together NHS. Sensory Processing: Touch.
Essex Partnership University NHS Foundation Trust. Sensory Processing at Home.
Arıkan, A. N., & Bıçakçı, M. (2026). Sensory Processing Characteristics and the Effectiveness of Sensory-Based Interventions in Children with Autism Spectrum Disorder in Türkiye: A Meta-Analytic Systematic Review. e-Kafkas Journal of Educational Research
Bilsel, B. A., & Metin, B. (2024). Çocuklara Uygulanan Dokunma ve Masaj Tekniklerinin Ebeveynlik Rolü Algısı ve Algılanan Stres Üzerine Etkisi. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi