Çocuklar için Felsefe
Felsefe kelimenin tam anlamıyla ‘bilgelik sevgisi’ demektir. Bu bilgelik seviyesine ulaşmak da merak etmeyi, soru sormayı ve farklı cevapları değerlendirmeyi içerir. Peki nedir bu sorular? Aslında felsefenin soruları aynen ilk çocukluk çağında sormaya başladığımız sorulara benzer. Bu yüzden Antik felsefe dönemi, felsefenin çocukluk çağı olarak görülür. ‘Evrenin ilk maddesi nedir? Bütün bu farklı nesnelerin ilk kaynağında ne vardı? Dünyamız nasıl oluşmuştu?’ gibi sorular felsefenin Antik çağdaki sorularına örnek gösterilebilir. Peki bu sorularda ilgini çeken bir şeyler oldu mu? Çocukların gün içerisinde sorduğu yüzlerce sorudan kaçına benziyor dersin? :)
Çocuk ve Felsefe
Aslında her birey, çocukluk çağından başlamak üzere aynen İlk çağ düşünür ve filozoflarının ‘ilk madde’ kavramı üzerinden evren ve hayatı anlama ve sorgulamaya başlaması gibi dünyayı ve hayatı sorgulamaya ve anlamaya yönelir. Tıpkı filozofların ilk maddeyi sorgularken sordukları ‘bu nedir’ sorusu gibi çocuklar da çevrelerinde gördüklerine ‘bu ne? Bunun adı ne? Bu neyden yapılmış?’ sorularını sorarlar. Çocukların büyük bir merakla sordukları bu soruların geçiştirilmediği hatta desteklendiği bir ortam hayal edelim. Bu ortam nasıl olabilir sence? Çocukların hayata dair meraklarının canlı kalması hangi yöntemler kullanılabilir?
‘Çocuklar için’ Felsefe
Felsefi düşünme “merak etme-anlamaya çalışma-soru sorma” temelinde var olur ve gelişir. Çocuklar için felsefenin temelleri de işte bu merak kıvılcımları ile başlar, sorduğu sorular ve aradığı cevaplar ile devam eder ve gelişir. Ama sanılanın aksine çocuklar için felsefe felsefi bilgileri ya da filozofların düşüncelerini öğrenmek değildir. En basit tabirle çocuklar için felsefeyi ‘düşünme egzersizine’ benzetebiliriz. Merak etmek, anlamaya çalışmak ve soru sormak… Felsefi düşünmenin her bir adımı aslında bir düşünme egzersizidir ve aslında çocukların ilk ‘bu ne’ sorusu ile başlar. Çocuk merak eder, merak ettiği şeyi anlamaya çalışır ve merak ettiği şeyi sorgular ve bir başkasına sormaya başlar. Çocukların doğasında var olan bu merak ve sorgulama istediği zamanla körelebilir ve yerini basmakalıp ve ezberletilen bilgilere bırakabilir. İşte tam da bu noktada ‘çocuklar için felsefenin’ öneminden bahsedebiliriz.
Felsefe sayesinde…
Çocuklar için felsefe düşünme üzerine vurgu yapar ve düşünme becerilerini geliştirmeyi amaçlar. Çocuklar için felsefenin öncelikli amacı eleştirel, yaratıcı, düzenli düşünme becerileridir. Çocuklar için felsefe, hayatın olguları üzerinde düşünmenin, karar vermenin, seçmenin ve anlamanın ifadesidir. Burada çocuktan beklenen ya da istenen bir bilgiyi öğrenmesi ve bir görüşü kavraması değil bir ‘bakış açısı’ arayışı içinde bir soruya cevap verebilmesidir. Dolayısıyla, çocuklarla felsefenin dayandığı pedagojik temelin daha çok keşfederek öğrenme olduğu söylenebilir. Çocuk merak ederek, sorgulayarak, cevap arayarak ve keşfederek kendi ‘bakış açısını’ inşa eder ve kendi cevaplarını oluşturur.
Çocuklarla Felsefe Yöntemleri
Çocuklar için felsefe çocukluk deneyimlerine ve çocukluk sorgulamalarına dayanır. Yapılan etkinliklerle merak ve hayret duygularının uyandırılması amaçlanır. Bu nedenle çocuklarla felsefe seçilen bir edebiyat ve felsefe metinleri, videolar ya da filmler üzerinden işlenebilir. Kullanılan bu materyaller ve yöntemler çocukların düşünmeleri ve düşünceleri analiz etmeleri üzerine kurgulanır. Peki bu yöntemler neler olabilir?
Diyalog: Bu yöntem dilde yapılan bir yolculuk gibidir. Karşılıklı konuşma yolu ile merak etmeyi ve sorgulamayı içerir. Çocuk felsefesinin etkinliği ve çocuklar üzerindeki etkisi felsefenin çocukluğun doğasından ve hayatın içinden çıkmasından kaynaklanır. Bu nedenle diyalog yönteminde çocuklara felsefe tarihi hakkında bilgiler vermek yerine felsefi konuların sunduğu çerçevede uygun sorular sormak ve çocukların içinde gömülü olan merakı felsefe yoluyla bilinç düzeyine çıkarmak amaçlanır.
Metin Okuması: Felsefenin tüm birikimi metinlerde gizlidir. Çocuklar için felsefe de çocuğun duyarlılığına, gelişimine ve yaşına uygun metinlerden faydalanır. Bu metinler çocukların anlayacağı kadar basit ancak merak uyandıracak ve sorgulamalarına neden olacak kadar da felsefi olmalıdır. Yaş grubuna uygun bir masal, hikâye ve şiir üzerinden başlayarak metinde yer alan konular sorgulanmaya başlar.
Seyretme: Çocukların belki de en çok ilgilerini çeken yöntem: seyretmek. Görsel metinler arasında iyi seçilmiş bir film, video ya da belgesel felsefenin konusu olabilir. Çocuklara seyrettikleri film ya da belgeselden sorular sorularak bir diyalog oluşturulabilir ve bu soruların götürdüğü yeni sorularla beraber yepyeni serüvenler başlayabilir.
Çocukların hem merakı hem de sorgulama istekleri bir yetişkine oranla çok fazla olduğunu söylemek yanlış olmaz değil mi? :) Bunun nedeni yetişkinlerin erken yaşta maruz kaldıkları kalıp yargılar ya da meraklarına yeterince alan açılamaması olabilir. Oysa çocukların merakı ve heyecanı çok tazedir. Bu nedenle çocukların doğal olarak sahip olduğu sorgulama ve hayal kurma becerilerine alan açılması için felsefe çok değerli bir alandır. Çocukların meraklarına, sorularına ve hayallerine alan daha çok alan açtığımız bir dünya dileğiyle…
Çocuk kalın, çocuklarla kalın…
Yazar: Betül Polat- Boğaziçi Üniversitesi Temel Eğitim Bölümü Öğrencisi
Kaynakça:
Vansieleghem, N., Kennedy, D. (2011). “What is Philosophy for Children, What is Philosophy with Children-After Matthew Lipman?” Journal of Philosophy of Education, 45 (2), pp. 171-182.
Gregory, M. (2011). “Philosophy for Childrens and Its Critics: a Mendhan Dialogue.” Journal of Philosophy of Education, 45 (2), pp. 199-219.
- Cuma 19 Kas 2021
E-bültene üye olun, e-posta ile
her hafta yeni blog yazıları okuyun.
'Paylaş'a tıklayarak kampanya ve bildirimlerden haberdar olmak için Aydınlatma Metni kapsamında elektronik ileti almak istediğinizi onaylıyorsunuz.
