Çocuklar İçin Wellbeing: Sakin ve Huzurlu Ortam Neden Bu Kadar Önemli?

Gün içinde evinizin sesini hiç dinlediniz mi? Televizyon açık, telefon bildirimleri geliyor, oyuncak sesleri birbirine karışıyor, bir yandan yetişmeye çalıştığınız işler var. Tüm bunların içinde çocuğunuzun bazen sebepsiz yere huzursuzlaştığını fark ediyor musunuz? Aslında çocuklarda wellbeing dediğimiz şey; sadece mutlu olmak değil, aynı zamanda kendini güvende, sakin ve duygusal olarak dengede hissedebilmektir. Ve bu his çoğu zaman dış dünyadan önce evin atmosferinde başlar. Çocuğunuzun büyüdüğü ortam, onun iç dünyasını düşündüğünüzden çok daha fazla etkiler.

Çocuğunuzun Gerçekten Neye İhtiyacı Var?
Bazen ebeveyn olarak gelişim odaklı olmaya çalışabilirsiniz. Daha fazla aktivite, daha fazla eğitim, daha fazla deneyim… Ama bir an durup şu soruyu sormak iyi gelebilir: “Çocuğum bugün gerçekten nasıl hissediyor?” Çünkü bazı günler çocukların yeni bir etkinlikten çok dinlenmeye ihtiyacı olur. Bazı günler sadece yanında oturmanıza. Bazı günler ise hiçbir şey yapmadan sarılmaya… Yoğun uyaran maruziyetinin çocuklarda duygusal yorgunluğu artırabileceğini biliyor muydunuz? Sürekli açık ekranlar, hızlı içerikler ve aşırı planlı günler çocukların sinir sistemini zorlayabiliyor. Bu yüzden wellbeing bazen biraz yavaşlamak demek.

Sürekli Aktivite Çocuğun Gelişimi İçin Gerekli mi?
Ebeveynlerin en çok yaptığı hatalardan biri, çocuğun günlerinin sürekli dolu olması gerektiği düşüncesidir. Bir kurs, bir etkinlik, bir gelişim fırsatı… Sanki boş geçen her zaman bir kayıpmış gibi algılanabilir. Oysa yapılan araştırmalar, özellikle erken çocukluk döneminde oyun temelli öğrenmenin ve serbest zamanın çocukların hem bilişsel hem de duygusal gelişimi için son derece kritik olduğunu gösteriyor. Sürekli uyaran altında kalan çocuklarda zamanla dikkat dağınıklığı daha belirgin hale gelebilir. Duygusal yorgunluk daha sık görülebilir. Gün içinde küçük şeylere karşı bile huzursuzluk gelişebilir ve aşırı uyarılma dediğimiz durum ortaya çıkabilir. Bu durum çocuklarda hem davranışsal hem de duygusal olarak bir taşma hali yaratabilir. Bu yüzden çocuğunuzun gelişimi sadece “ne kadar şey yaptığıyla” değil, aynı zamanda “ne kadar durabildiğiyle” de ilgilidir.
Stres Yönetimi Erken Çocuklukta Şekilleniyor
Çocukların beyni yetişkinlerden farklı çalışır. Özellikle küçük yaşlarda çevreden gelen sesler, stres, rutin değişiklikleri ve duygusal atmosfer doğrudan sinir sistemlerini etkiler. Yapılan araştırmalar, erken çocukluk döneminde güvenli ve sakin ortamların çocukların stres yönetimi becerilerini desteklediğini gösteriyor. Sürekli yüksek uyaran altında kalan çocuklarda ise kaygı, öfke nöbetleri ve dikkat problemleri daha sık görülebiliyor. Peki bir düşünün… Çocuğunuz gün içinde gerçekten ne kadar “sakin” kalabiliyor? Bazen biz yetişkinler bile sessizliğe ihtiyaç duyarken, çocuklardan tüm gün dengede kalmalarını beklemek çok zor olabiliyor.

Wellbeing Sadece Mutluluk Değildir
“Wellbeing” kavramı çoğu zaman “iyi hissetmek” olarak çevriliyor. Ama aslında çok daha derin bir anlam taşıyor. Çocuğunuzda güçlü wellbeing şu anlama gelir:
Kendini güvende hisseder
Duygularını ifade edebilir
Dinlenmeye alan bulabilir
Hata yaptığında kabul gördüğünü hisseder
Ev içinde huzurlu bir atmosfere sahip olur
Regüle olabilir yani sakinleşmeyi öğrenebilir
Yani mesele sürekli mutlu bir çocuk yetiştirmek değil. Asıl mesele, zor duygular geldiğinde yanında güvenli bir alan olduğunu hissettirebilmek.

Sakin Bir Ortam Çocuğunuzu Nasıl Etkiler?
Daha huzurlu bir ortamın çocuklar üzerindeki etkileri bazen küçük detaylarda ortaya çıkar.
Örneğin:
Daha kolay uykuya dalabilir
Öfke patlamaları azalabilir
Dikkatini toplaması kolaylaşabilir
Daha az kaygılı hissedebilir
Kendini ifade etmesi güçlenebilir
Özellikle okul öncesi dönemde çocuklar çevredeki duygusal atmosferi adeta “emer”. Siz gerginseniz bunu hissederler. Evde sürekli acele varsa bunu hissederler. Sürekli bir ekran sesi varsa yine hissederler. Çünkü çocuklar söylenenlerden çok hissedilenleri kaydeder.

Evde Sürekli Sessizlik Olmalı mı?
Sürekli sessizlik olan ev gerçekçi değildir. Çocuklu bir ev bazen dağınık olur, bazen yüksek sesli olur, bazen yorucu olur. Buradaki mesele kusursuz bir sessizlik yaratmak değil; çocuğunuzun ara ara yavaşlayabileceği alanlar oluşturabilmek.
Örneğin:
Akşamları ekranların biraz daha erken kapanması
Gün içinde kısa sakinleşme molaları
Birlikte kitap okuma rutini
Hafif müzikler
Güven veren sarılmalar
Yavaş konuşulan birkaç dakika bile
çocuğunuzun sinir sistemine iyi gelebilir. Bazen çocukların ihtiyacı olan şey büyük etkinlikler değil, “güvendeyim” hissidir.

Küçük Değişimler Büyük Fark Yaratabilir
Evdeki atmosferi değiştirmek için büyük adımlar atmanız gerekmiyor. Belki bugün:
Yemek sırasında telefonu kaldırabilirsiniz
Uyku öncesi 10 dakikalık sakin bir rutin oluşturabilirsiniz
Gün içinde birlikte derin nefes alabilirsiniz
Çocuğunuza “Bugün seni en çok ne zorladı?” diye sorabilirsiniz.

Bazen tek bir yavaş an bile çocukların duygusal dünyasında düşündüğümüzden daha büyük iz bırakır. Çünkü çocuklar en çok; duyuldukları, anlaşıldıkları ve güvende hissettikleri anları hatırlar. Çocuklarda wellbeing; çok çeşitli oyuncaklarla ya da kusursuz programlarla değil, çoğu zaman evin içindeki duygusal ortamla şekillenir. Sakinlik bulaşıcıdır. Güven hissi de öyle. Çocuğunuzun her zaman mutlu olması mümkün olmayabilir. Ama kendini güvende hissettiği bir ortamda büyümesi, hayatı boyunca taşıyacağı çok güçlü bir temel oluşturabilir. Bazen bir çocuğun en çok ihtiyaç duyduğu şey, sadece yanında sakin kalabilen bir yetişkindir.

Yazar: Uzm. Çocuk Gelişimci Deniz Kaplan

Kaynakça
American Academy of Pediatrics. (2018). The power of play: A pediatric role in enhancing development in young children. Pediatrics
Center on the Developing Child at Harvard University. (2011). Building the brain’s “air traffic control” system: How early experiences shape the development of executive function.
Center on the Social and Emotional Foundations for Early Learning. (n.d.). What is social-emotional development?
Durlak, J. A., Weissberg, R. P., Dymnicki, A. B., Taylor, R. D., & Schellinger, K. B. (2011). The impact of enhancing students’ social and emotional learning. Child Development, 82(1)
Siegel, D. J., & Bryson, T. P. (2011). The whole-brain child. Delacorte Press.
Anne Çocuk Eğitim Vakfı (AÇEV). (t.y.). Erken çocukluk gelişimi ve eğitim programları.
Türk Psikologlar Derneği. (t.y.). Çocuk ve ergen psikolojisi yayınları.
Kuran, E. (t.y.). Çocuklarda duygu düzenleme ve ebeveynlik yaklaşımları